Trà sen Tây Hồ: vì sao ướp một cân trà lại tốn nhiều hoa đến thế

Một cân trà sen Tây Hồ cần hơn nghìn bông sen, vì hương đến từ gạo sen ướp qua nhiều lượt. Hiểu công việc phía sau và cách đánh giá khi chọn làm quà.

Trà sen Việt Nam được chụp tại Hà Nội

Tóm tắt lựa chọn

Ướp một cân trà sen Tây Hồ cần khoảng 1.000 đến 1.500 bông sen, vì hương nằm ở gạo sen, những hạt nhỏ trên đầu nhị, và người làm cần chừng một cân gạo sen cho một cân trà. Gạo sen được rải xen kẽ với trà qua nhiều lượt, truyền thống là bảy lượt trong khoảng 21 ngày. Nghề ướp trà sen Quảng An được ghi danh di sản phi vật thể quốc gia năm 2024. Công sức ấy giải thích vì sao trà thật có giá hàng triệu đồng mỗi cân.

Con số, và vì sao nó không cố định

Con số về trà sen được nhắc nhiều đến mức nghe như chính xác tuyệt đối, nhưng không phải vậy. VnExpress năm 2012 viết hơn 1.000 bông cho một cân gạo sen, ngày nóng cần hơn 1.200 bông. Sài Gòn Giải Phóng ghi 1.200 đến 1.500 bông cho trà sen khô, Pháp Luật ghi 1.000 đến 1.400, một gia đình nghệ nhân trên VietNamNet nói 1.000 đến 1.200. Báo Văn hóa dùng con số khoảng 1.500.

Đó không phải mâu thuẫn mà là một khoảng thực tế, và ghi chú của VnExpress về ngày nóng cho thấy sản lượng gạo sen thay đổi thế nào. Nếu ai nói một con số thật chính xác, đó là con số của nhà họ. Điều quan trọng là bậc độ lớn: hơn nghìn bông hái tay.

Gạo sen: phần nhỏ làm việc lớn

Khách du lịch hay hình dung trà được nhét vào bông sen. Đó là cách khác, đơn giản hơn. Cách làm ở Quảng An dựa vào gạo sen, những hạt nhỏ màu trắng ngà trên đầu nhị mà VnExpress gọi là nơi giữ hương, Pháp Luật gọi là túi hương của bông sen. Người hái đi từ lúc rạng sáng, khi hương đậm nhất, rồi tách cánh, tách và sàng gạo sen bằng tay.

Trình tự đó nói về công sức rõ hơn bất cứ con số nào. Hàng nghìn hạt tí hon phải được gom khi còn tươi, mỗi sáng, trước khi hương tan. Theo VietNamNet, người nhà và người quen làm phần lớn công đoạn này. Vì thế giá trị của trà sen phần lớn là giờ công của con người, ngay cả trước khi chạm đến lá trà.

Bảy lượt, ba tuần và không có đường tắt khi sấy

Sài Gòn Giải Phóng mô tả trà sen khô truyền thống được ướp bảy lượt trong khoảng 21 ngày, mỗi lượt hai ba ngày. Một lớp trà, một lớp gạo sen, trà ngấm hương rồi được sấy, bỏ gạo sen cũ trước lượt sau. VietNamNet nhắc đến sấy than, tránh quạt và điều hòa, với sáu đến bảy lượt.

Pháp Luật cho rằng tách gạo sen ra mà không làm nát hay mất hương là khó nhất. Trà nền cũng quan trọng: SGGP cho biết các gia đình thường dùng trà Thái Nguyên. Khi so sản phẩm, hãy hỏi mấy lượt ướp, trà nền gì. Ít lượt hơn cho loại trà nhẹ và rẻ hơn, hoàn toàn chấp nhận được nếu được nói thật.

Loài hoa của hồ đang chịu sức ép

Bông sen cũng là một phần của lời cam kết. Các nguồn gọi tên sen bách diệp của Hồ Tây. SGGP nói sen trồng ngoài Hồ Tây chỉ đạt khoảng 80% chất lượng, đó là đánh giá của người làm nghề chứ không phải kết quả phòng thí nghiệm. VnExpress nhắc giống sen truyền thống ở đầm gần Phủ Tây Hồ.

Nguồn nguyên liệu đang căng. Báo Văn hóa năm 2024 cho biết diện tích sen ngày càng mai một, quận Tây Hồ phục hồi sen bách diệp ở 18 hồ, còn nghệ nhân xin được trồng sen ở các hồ quanh Hồ Tây. Danh hiệu di sản đến đúng lúc này: Quyết định 2316 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tháng 8/2024 ghi danh nghề ướp trà sen Quảng An, ghi nhận một tri thức dựa vào nguồn nguyên liệu đang thu hẹp.

Mua trà sen làm quà

Giá là phép thử thật thà nhất bạn có. VnExpress ghi hơn 5 triệu đồng một cân năm 2012, VietNamNet ghi 7 triệu năm 2016 với trà của một gia đình Quảng An. Đó là số liệu cũ của từng nhà, nên hãy hỏi giá hiện tại. Dù vậy phép tính đứng về phía bạn: một hộp nhỏ giá rất thấp khó mà được ướp tay bảy lượt bằng sen Hồ Tây. Đó có thể là trà hương dễ chịu, hãy đánh giá đúng như vậy.

Hãy hỏi ai làm, mấy lượt ướp, sen nào, trà nền gì. Người làm ở Quảng An sẽ trả lời được. Nên mua ít thôi, vì uống rất lâu hết, và VnExpress cho biết mẻ trà thành phẩm được gói giấy chống ẩm để giữ hương, nên hãy đậy kín và để xa mùi mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Một cân trà sen cần bao nhiêu bông sen?

Các con số được công bố từ khoảng 1.000 đến 1.500 bông, tùy người làm, mùa và cách ướp. Mỗi con số chỉ là của một nhà.

Vì sao trà sen Tây Hồ đắt?

Gạo sen phải tách tay từ hoa tươi lúc rạng sáng, ướp với trà qua nhiều lượt trong khoảng ba tuần. Nguồn sen quanh hồ cũng đang thu hẹp.