Vách đá Vân Long: ngắm voọc mông trắng mà không làm phiền chúng

Ngắm voọc mông trắng ở Vân Long từ thuyền chèo tay: nên quét mắt ở đâu trên vách đá, giữ khoảng cách thế nào và cần hỏi gì trước khi rời bến.

Đầm nước và núi đá vôi Vân Long

Tóm tắt lựa chọn

Hãy ngắm voọc từ trên thuyền, ở khoảng cách mà người chèo và quy định của khu bảo tồn cho phép, tuyệt đối không nhờ ai áp sát, gọi con vật hay đưa thức ăn. Voọc mông trắng ở mức Cực kỳ nguy cấp và Vân Long giữ phần lớn quần thể được biết đến, nhưng không ai hứa chắc sẽ thấy. Hãy quan sát theo từng dải vách đá thay vì nhìn mặt nước, mang ống nhòm, nói khẽ, và coi một chuyến đi không gặp voọc là chuyện bình thường. Chim nước, thảm lau sậy và vách đá vôi vẫn đủ làm nên giá trị của chuyến đi.

Con số giải thích phép ứng xử

Voọc mông trắng được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp và chỉ còn ở một vùng nhỏ của miền Bắc Việt Nam. Một cuộc khảo sát năm 2018, được trích trong hồ sơ Danh lục Xanh IUCN của khu bảo tồn, ghi nhận 176 đến 184 cá thể thuộc 21 đàn trong Vân Long, cùng 31 đến 38 cá thể thuộc bốn đàn ngay bên ngoài. Mongabay năm 2021 ước tính toàn bộ quần thể hoang dã khoảng 234 đến 275 cá thể. Các số liệu này đã cũ vài năm, nên chỉ nên đọc như một thước đo quy mô chứ không phải kết quả kiểm đếm mới nhất. Từ một chiếc thuyền nhỏ, bạn có thể đang nhìn vào một phần đáng kể của cả một loài.

Mongabay cũng cho biết một tổ tuần tra gồm nông dân và vài người từng đi săn đã góp phần chấm dứt nạn săn trộm sau khi khu vực được bảo vệ từ năm 2001, lúc số voọc chỉ còn gần 50. Sự yên tĩnh ở đây là do con người gây dựng. Người chèo thuyền có thể hiểu câu chuyện ấy hơn mọi tấm biển.

Nhìn lên đá, đừng nhìn xuống nước

Người mới đến thường chỉ để ý đám lau sậy. Hồ sơ Danh lục Xanh mô tả khu bảo tồn có khoảng ba phần tư là rừng trên núi đá vôi và một phần tư là đất ngập nước, nghĩa là nhà của voọc chiếm phần lớn khung cảnh. Theo Mongabay, voọc di chuyển dọc theo các khối đá vôi. Hãy quét từng vách theo dải ngang: mép bụi cây trên đỉnh, các gờ đá giữa vách, rồi những mảng rừng gần chân núi. Một bụi cây lay động khi trời lặng gió, hoặc một hình khối không hợp với màu đá xám, đáng để nhìn lại bằng ống nhòm.

Trang của ngành du lịch Ninh Bình kể rằng voọc xuống gần mép nước lúc hoàng hôn để kiếm ăn và uống nước. Nên coi đó là lời mô tả chứ không phải lịch hẹn. Trang này không kèm số liệu, còn kế hoạch của bạn phụ thuộc vào giờ thuyền hoạt động, vì vậy hãy hỏi chuyến cuối quay về lúc nào trước khi định đi chiều muộn.

Ba điều cần chốt trước khi lên thuyền

Các nguồn được kiểm tra cho bài này không nêu khoảng cách quan sát tối thiểu áp dụng riêng cho Vân Long, nên hãy hỏi ở quầy vé thay vì tự suy đoán. Hồ sơ Danh lục Xanh cho biết một hợp tác xã du lịch tổ chức các chuyến đi theo tuyến đã thống nhất với ban quản lý. Điều này quan trọng: nhờ người chèo rời tuyến để có góc đẹp hơn là bắt họ đánh cược với chính sinh kế của mình. Trước khi ngồi xuống, hãy hỏi đi tuyến nào, có được dừng lại để quan sát không, và khi voọc xuất hiện thì họ muốn bạn làm gì.

Với giới hạn cho riêng mình, có thể mượn hướng dẫn về linh trưởng. Liên minh các trung tâm cứu hộ linh trưởng châu Phi (PASA) tóm tắt khuyến nghị của IUCN với vượn lớn là cách ít nhất bảy mét, và áp dụng khoảng cách đó cho linh trưởng hoang dã gặp trên đường đi. Voọc trên vách cao thường ở xa hơn thế nhiều. Quy tắc này chỉ thật sự có ý nghĩa ở chân vách đá hoặc dưới cành cây vươn ra mặt nước.

Tiếng ồn, đồ ăn và cơn thèm ống kính dài

Thuyền chèo tay êm, đó là toàn bộ lợi thế của nó. Một chiếc loa điện thoại hay một tiếng gọi “kìa kìa” là đủ xoá hết. Hãy buộc kín đồ ăn; PASA nhấn mạnh không chạm vào và không cho linh trưởng hoang dã ăn, dù chúng tiến lại gần đến đâu. Đừng vỗ tay, huýt sáo hay bắt chước tiếng kêu để con vật quay đầu. Nếu một con voọc dừng ăn để nhìn bạn, bạn đã trở thành sự kiện của nó, hãy nhờ người chèo cho thuyền trôi đi.

Người chụp ảnh nên chấp nhận chủ thể nhỏ. Một khung hình rộng với chấm nhỏ trên vách đá khổng lồ chẳng đòi hỏi gì ở con thuyền. Khi đăng ảnh, hãy nói thật rằng đó là may mắn.

Một chuyến đi tốt không cần có voọc

Hãy lên kế hoạch cho kết quả dễ xảy ra nhất. Vân Long là khu Ramsar thứ chín của Việt Nam, rộng 2.736 ha theo số liệu của tỉnh, và có rất nhiều thứ không trốn trên gờ đá. Trang Happy Vietnam của Thông tấn xã cho biết mùa đông có chim nước di cư, nhắc đến vịt cổ xanh và le nâu, còn hồ sơ Danh lục Xanh ghi nhận 56 loài cá. Hãy mang theo danh sách chim, đừng chỉ mang hy vọng về voọc.

Còn một điều nên ghi nhớ. Mongabay cho biết hoạt động khai thác đá đang lấn vào vùng núi đá vôi mà một đàn voọc nhỏ hơn sử dụng, cách khu bảo tồn khoảng năm cây số về phía bắc. Nghĩ vậy mới thấy những vách đá còn nguyên ở đây không chỉ là phong cảnh, mà là một lựa chọn vẫn đang tiếp diễn.

Câu hỏi thường gặp

Đến Vân Long có chắc chắn thấy voọc mông trắng không?

Không. Đây là động vật hoang dã sống trên những vách đá lớn, và người làm nghề trung thực sẽ không hứa điều đó. Hãy đặt chuyến đi vì đầm nước và núi đá, coi voọc là phần thưởng thêm.

Vân Long có quy định khoảng cách quan sát chính thức không?

Các nguồn được kiểm tra cho bài này không nêu con số nào. Hãy hỏi ban quản lý hoặc người chèo về quy định hiện hành, và tự đặt mức tối thiểu bảy mét theo hướng dẫn về linh trưởng.