Voọc chà vá chân nâu Sơn Trà: khoảng cách, tiếng ồn và chuyện cho ăn

Ngắm voọc chà vá chân nâu ở Sơn Trà cho đúng: vì sao cho ăn gây hại, đèn đêm và tiếng gọi giả có tác động gì, và con đường bán đảo ảnh hưởng ra sao đến động vật.

Chùa Linh Ứng trên bán đảo Sơn Trà

Tóm tắt lựa chọn

Nếu gặp voọc chà vá chân nâu ở Sơn Trà, hãy đứng xa, giữ im lặng và tuyệt đối không cho ăn. Nguyên tắc GreenViet nêu rất đơn giản: không cho động vật ăn, không đến gần, hạn chế tiếng ồn và ánh sáng ban đêm. Không có gì bảo đảm sẽ thấy, vì loài linh trưởng Cực kỳ nguy cấp này sống trên tán cao. Chưa tìm thấy khoảng cách pháp lý cố định, nên hãy coi bảy mét là tối thiểu và làm theo hướng dẫn hiện hành của ban quản lý bán đảo. Hãy đi chậm trên đường, vì xe cộ từng làm voọc bị thương.

Người hàng xóm hiếm của thành phố

Sơn Trà nằm sát một đô thị lớn, điều đó làm nơi này đặc biệt và cũng đặt nó vào rủi ro. Voọc chà vá chân nâu được IUCN xếp hạng Cực kỳ nguy cấp, và Wikipedia cho biết Sơn Trà có quần thể lớn nhất Việt Nam, ước khoảng 700 đến 1.300 con. Con số khác nhau nhiều theo nguồn và thời điểm; VietnamPlus dẫn hơn 700 cá thể theo thống kê năm 2019, còn một bài năm 2017 của Dân Trí nói khoảng 500. Khi trò chuyện, hãy nói “vài trăm con trở lên”, và dè chừng ai nói quá chính xác.

SGGP năm 2022 cho biết có thời điểm bán đảo đón vài nghìn lượt khách mỗi ngày. Sự tương phản ấy đặt nền cho toàn bộ câu chuyện ứng xử: một loài linh trưởng hoang dã sống trên tán rừng, và con đường đầy ô tô, xe máy chỉ cách bãi biển một đoạn ngắn.

Cho ăn là điều không có ngoại lệ

Bài của SGGP năm 2022 kể một số du khách cho voọc ăn trái cây dọc đường, khiến chúng dần mất bản năng kiếm ăn và tràn xuống các khu vực như Hồ Xanh, đường lên đỉnh Bàn Cờ. Khẩu phần của loài giải thích vì sao đây là ý tồi. Wikipedia mô tả loài chuyên ăn lá, chủ yếu chồi và lá non, với quả sung quanh năm. Trái cây trong túi du khách không hợp với chế độ đó.

Đàn khỉ trên cùng bán đảo cho thấy kết cục. SGGP năm 2021 viết khỉ quen được cho ăn tràn xuống đường, giật túi, gây tai nạn giao thông và làm trẻ em bị thương. Đồ ăn của người cũng có thể mang mầm bệnh. Ban quản lý đã phát động chiến dịch “không cho khỉ ăn”, và lúc đó cho biết chưa có luật cụ thể, chỉ dừng ở khuyến cáo. Quy định có thể đã đổi, nhưng ứng xử của bạn không nên phụ thuộc vào điều đó. Hãy để đồ ăn trong xe và khuất tầm mắt khi gần khỉ.

Khoảng cách và tiếng ồn: nguồn nói gì

Ông Trần Hữu Vỹ của GreenViet, trong bài của SGGP, nêu các nguyên tắc cơ bản: không cho động vật ăn, không đến gần, hạn chế tiếng ồn và ánh sáng ban đêm. Nghiên cứu cho bài này không tìm được khoảng cách tối thiểu công bố riêng cho Sơn Trà, nên hãy hỏi ban quản lý hoặc GreenViet. Trong khi chờ, hãy dùng mức bảy mét theo các hướng dẫn về linh trưởng, và xa hơn nếu con vật đổi hành vi.

Voọc có tín hiệu rõ ràng. Wikipedia mô tả chúng hiền hoà, nhưng cái nhìn chằm chằm có thể là đe doạ, và đàn bị quấy nhiễu sẽ lặng lẽ bỏ đi trên tán cây. Vì vậy nếu thấy cả đàn ngừng ăn để nhìn bạn, hoặc bắt đầu di chuyển, bạn đã ở quá gần hoặc quá ồn. Đừng đuổi theo.

Chuyện của người chụp ảnh

Voọc Sơn Trà nổi tiếng ăn ảnh, và điều đó mang theo áp lực riêng. Dân Trí năm 2017 cho biết nhiều người chụp ảnh lên bán đảo sau khi trời tối, dùng đèn đội đầu để chụp voọc, nhiều người bắt chước tiếng kêu để dụ hoặc đến rất gần. Phó giám đốc GreenViet cảnh báo ánh sáng và âm thanh sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng, có thể làm đổi tập tính của chúng. Mỗi ngày được nói có tới hàng chục người chụp ảnh lên đây.

Hãy đặt luật trước khi nâng máy. Không đi đêm để chụp voọc, không đèn chiếu, không flash, không phát hay bắt chước tiếng kêu, không rung cành. Dùng ống dài, và rời đi khi chủ thể rời đi. Cẩn trọng khi đăng vị trí cụ thể, và tránh trả tiền cho ai đó hứa “bảo đảm” ảnh cận cảnh bằng những cách trên.

Con đường cũng là một phần sinh cảnh

Tuổi Trẻ năm 2023 viết những con đường mới đã chia cắt rừng, voọc qua đường từng bị xe tông, bị thương. Cán bộ và tình nguyện viên đã lắp các “cầu xanh” bằng dây thừng trên tán, ban quản lý khi đó báo có chín cầu, cộng hai cầu do một khu nghỉ dưỡng làm; voọc có thể mất bốn, năm tháng hoặc lâu hơn mới dùng. Nếu lái xe, hãy đi chậm, để ý mép tán rừng, và đừng bao giờ dừng ở khúc cua để chụp ảnh. Một cây cầu trên đầu cũng đáng để tìm, dù đang trống.

Quy định đường đi có thể thay đổi, nên hãy xác nhận tuyến nào mở với loại xe nào trước khi đi, và hỏi các chuyến đi bộ ngắm voọc có hướng dẫn có đang hoạt động không. Hãy ghép chuyến đi với ngôi chùa hoặc bãi biển, để dù khu rừng yên tĩnh không thấy gì, bạn vẫn có một ngày đẹp.

Câu hỏi thường gặp

Có khoảng cách chính thức khi ngắm voọc ở Sơn Trà không?

Nghiên cứu cho bài này không tìm thấy. Hãy hỏi ban quản lý hoặc GreenViet về hướng dẫn hiện hành. Hãy giữ ít nhất bảy mét, xa hơn nếu đàn voọc đổi hành vi.

Có được cho khỉ ăn ở chùa Linh Ứng không?

Xin đừng. Các bài báo mô tả khỉ mất khả năng tự kiếm ăn, giật túi, gây tai nạn và làm trẻ em bị thương. Ban quản lý đã có chiến dịch vận động không cho khỉ ăn.