Thảo quả: gia vị Sa Pa, cánh rừng che bóng cho nó và ý nghĩa của việc mua

Thảo quả nuôi nhiều hộ dân Sa Pa nhưng lại mọc trong rừng tự nhiên mà tỉnh muốn đưa ra khỏi rừng trước 2030. Hiểu về cây, công dụng trong bếp và những điều nên hỏi.

Chợ Sa Pa Việt Nam

Tóm tắt lựa chọn

Thảo quả là gia vị họ gừng có mùi khói, trồng dưới tán rừng quanh Sa Pa và khắp Lào Cai, nuôi sống hàng nghìn hộ dân. Nó cũng có cái giá thật: phát dọn cây tái sinh, chặt cây làm củi, lán trại trong rừng. Văn bản năm 2024 của tỉnh cấm mở rộng trong rừng tự nhiên và đặt mục tiêu đưa cây ra khỏi rừng tự nhiên vào 2030. Hãy mua như một gia vị bếp, hỏi nguồn và cách sấy, và đừng chờ một câu trả lời trắng đen.

Nó là gì và làm gì trong nồi

Ở Sa Pa, thảo quả được bán dưới dạng quả sẫm có gờ. Pharmacity ghi tên khoa học Lanxangia tsaoko, trước đây là Amomum tsaoko, thuộc họ gừng, quả khô nhăn màu nâu sẫm đến đen, dài khoảng 2 đến 4 cm, chứa 20 đến 50 hạt. Vị ấm và mùi khói của nó vào phở và các nồi nước dùng, chỉ một hai quả là đủ.

Liều nhỏ ấy đáng nhớ khi ra chợ, nơi túi to trông rẻ. Một người nấu bếp dùng cả tháng mới hết. Pharmacity cũng cảnh báo dễ nhầm với sa nhân và các hạt tương tự, nên hãy mua cả quả. Ngửi thử, rửa qua trước khi dùng và đập dập để lộ hạt.

Cây trồng chỉ có nghĩa dưới tán rừng

Thảo quả sống dưới bóng râm, đó vừa là giá trị vừa là khó khăn của nó. Báo Lào Cai năm 2020 cho biết toàn bộ diện tích thảo quả trong tỉnh nằm trong rừng. Người trồng giữ cây lớn làm bóng mát, phát dọn cây non và thảm dưới tán. Thu hoạch rất vất vả: các gia đình ở rừng bảy đến mười ngày, quả tươi được sấy ngay tại rừng vì quá nặng, mười cân tươi còn khoảng hai cân khô.

Pharmacity ghi mùa thu hoạch khoảng tháng 11, 12, khi quả chuyển nâu đỏ. Quy mô rất lớn: bài báo ghi khoảng 12.477 ha ở Lào Cai với 12.438 hộ, riêng Sa Pa 3.872 ha. Đó là số liệu năm 2020, và chính sách đã thay đổi từ đó.

Mùi khói trong quả có cái giá của nó

Mùi của quả thảo quả ngon đến một phần từ cách sấy, truyền thống là khói hoặc than trong khoảng ba ngày ba đêm. Báo Lào Cai cho biết việc sấy cần chặt cây rừng làm củi, còn phát dọn thảm dưới tán khiến rừng không tái sinh được, làm mất ba trong bốn thế hệ cây của rừng tự nhiên.

Du lịch cũng chịu ảnh hưởng. Lều lán trong Vườn quốc gia Hoàng Liên bị phê phán làm mất vẻ hoang sơ của các tuyến quanh Fansipan. Bạn có thể đi ngang những lán như vậy. Đó cũng là nơi làm việc của người ta, khoảng 90% hộ ở xã Hoàng Liên từng trồng thảo quả vào thời điểm đó, nên đừng xem đó là thứ chướng mắt hay điểm chụp ảnh.

Quy định đang thay đổi cây trồng

Chính sách của tỉnh đã siết lại. Công văn 348/UBND-NLN tháng 1/2024 của Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu không mở rộng thảo quả trong rừng tự nhiên, không trồng lại trên diện tích cũ; nghiêm cấm phát dọn cây tái sinh, dựng lều lán trong rừng, chặt cây rừng để sấy. Mục tiêu là đưa thảo quả ra khỏi rừng tự nhiên vào năm 2030.

Điều đó tạo ra căng thẳng thật. Phần lớn diện tích của Lào Cai nằm trong rừng đặc dụng và phòng hộ, theo số liệu năm 2020, và thu nhập phụ thuộc vào nó. Đây không phải chuyện có kẻ xấu. Nó cũng nghĩa là nguồn cung, giá cả có thể đổi trong vài năm tới, và chữ thảo quả rừng của người bán cần một câu hỏi.

Mua sao cho có suy nghĩ

Bài về chợ trên trang này nói về Bắc Hà, Mường Hum nếu bạn muốn mua ở chợ thật. Hãy hỏi ba điều: trồng ở đâu, sấy thế nào, hái khi nào. Chúng tôi không xác nhận được nhãn nào về sấy thân thiện với rừng, nên câu trả lời chỉ mang tính kể lại. Người bán nêu được tên xã đã cho bạn nhiều thông tin hơn cửa hàng có hình núi trên nhãn.

Hãy mua ít, loại nguyên quả, cất kín. Nếu mang đi xa, kiểm tra quy định về sản phẩm thực vật ở nơi đến. Bài về ẩm thực Sa Pa trên trang này cho cái nhìn rộng hơn về mâm cơm vùng cao.

Ngày chợ Bắc Hà tỉnh Lào Cai

Câu hỏi thường gặp

Thảo quả có giống bạch đậu khấu xanh không?

Không. Thảo quả là quả sẫm lớn hơn, tên khoa học Lanxangia tsaoko, có mùi khói do sấy, dùng trong nước dùng và không thay thế được cho bạch đậu khấu xanh.

Mua thảo quả có hại cho rừng không?

Câu trả lời không đơn giản. Việc trồng và sấy đã ảnh hưởng rừng tự nhiên, Lào Cai muốn đưa cây ra khỏi rừng vào 2030, nhưng cây cũng nuôi nhiều hộ dân. Hãy hỏi nguồn gốc.