Mộc Kim Bồng và gốm Thanh Hà: đến làng nghề Hội An có mục đích
Phố cổ Hội An do hai làng làm nên: Thanh Hà nung ngói, Kim Bồng đẽo kèo. Cách đến mỗi làng với một câu hỏi rõ ràng mà không làm vướng công việc của người thợ.

Tóm tắt lựa chọn
Hãy đến Kim Bồng và Thanh Hà để xem ai đã dựng nên Hội An, không chỉ để làm một món lưu niệm. Thanh Hà từng cung cấp ngói lợp, gạch lát cho phố cổ, và nghề gốm được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019. Thợ Kim Bồng làm nhà, đóng thuyền, đồ gia dụng và chạm khắc. Ngày nay cả hai làng đều đang đổi thay: Thanh Hà chỉ còn 37 hộ làm gốm, Kim Bồng nghiêng về mộc mỹ nghệ. Hãy mang theo một câu hỏi cho mỗi nơi và xin phép trước khi quay phim.
Nhìn phố cổ như một đơn hàng của hai làng
Hãy đi phố cổ trước, ngẩng nhìn mái ngói, xà kèo rồi hỏi ai đã cung cấp chúng. VnExpress cho biết Thanh Hà từng làm đồ gốm và vật liệu xây dựng, gồm ngói lợp và gạch lát, cho nhà cổ Hội An và vùng lân cận. Tư liệu di sản của thành phố lại gắn thợ Kim Bồng với chính các công trình. Phần chạm khắc nhà Quân Thắng được ghi là của họ, bộ khung nhà Tấn Ký cũng vậy.
Như thế, một chuyến đi làng nghề trở thành việc lần theo manh mối. Viên ngói trên mái phố Trần Phú và chiếc chum bên bàn xoay Thanh Hà cùng một truyền thống đất. Đầu rui chạm ở phố và tấm gỗ chạm bên kia sông cùng một họ đồ nghề. Khi đến nơi, đã biết mình muốn so sánh điều gì.
Thanh Hà: làng nhỏ, khán giả rất đông
Báo Nhân Dân cho biết nghề gốm Thanh Hà hiện có 37 hộ với gần 70 lao động trực tiếp, lượng khách tăng từ 674 người năm 2001 lên hơn 251.000 năm 2025, khoảng 95% là khách quốc tế. Đặt hai con số cạnh nhau sẽ hiểu vì sao phép ứng xử quan trọng ở đây. Bàn xoay trước hết là nơi làm việc, sau mới là góc chụp ảnh, và người thợ sống bằng sản phẩm chứ không chỉ bằng việc được ngắm.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nghề này là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019. Các câu chuyện về nguồn gốc khác nhau, từ cuối thế kỷ 15 đến thế kỷ 17, từ di dân Thanh Hóa, Nghệ An hay xa hơn về phía bắc, nên mọi lời kể về người khai nghề đều nên xem là truyền thống. Miếu tổ Nam Diêu và Công viên Đất Nung giúp nhìn rộng hơn một xưởng gốm.
Câu hỏi về men mà ít ai để ý
Thanh Hà thường được khen vì gốm mộc không men, không khuôn. Điều đó đúng với phần lớn sản phẩm, nhưng chưa đủ. Nhân Dân cho biết xưởng Sơn Thúy là nơi duy nhất trong làng tráng men và nung men, ở khoảng 1.200°C trong 12 giờ, một sản phẩm cần ít nhất 15 ngày, giá cao gấp ba đến bốn lần gốm không men. Các nghệ nhân cũng đang thử phục hồi những màu men xưa của làng.
Vậy hãy hỏi một câu hay hơn “có làm tay không”. Món này được vuốt trên bàn xoay hay đổ khuôn? Nung ở đây hay nơi khác? Ai tráng men? Một món đồ mua cùng những câu trả lời ấy khác hẳn chiếc bình chọn vì màu sắc, và mình biết rõ mình đang trả tiền cho khoảng thời gian nào.
Kim Bồng: ngôi làng từng dựng cả phố
Câu chuyện Kim Bồng là câu chuyện thu hẹp. Nhân Dân viết rằng thời thương cảng cực thịnh, làng có bốn nhánh nghề: mộc xây dựng, gia dụng, mỹ nghệ và đóng thuyền. VnExpress cho biết làng không còn đóng thuyền, dựng nhà mà chuyên hoành phi, tượng gỗ, bàn ghế. Hãy đối chiếu với điều mắt thấy, vì công việc có thể đổi và các công trình trùng tu vẫn cần đôi tay này.
Lịch sử làng được nói là năm, sáu thế kỷ, các nguồn không khớp nhau. Danh hiệu di sản phi vật thể quốc gia cho nghề mộc chưa được xác nhận trong các nguồn đã dùng, nên đừng mặc định. Điều có ghi chép là dòng thợ: ông Huỳnh Sướng, đời thứ 13 của gia đình làm mộc, được phong Nghệ nhân Nhân dân đầu năm 2026 và đã dạy hàng trăm học trò. Hãy hỏi một xưởng xem người học việc làm gì trong năm đầu.
Một buổi sáng mà không làm vướng ai
Các xưởng được cho là đông việc nhất vào buổi sáng, và chuyến đò khoảng 10 phút vốn là cách kinh điển sang Kim Bồng, nhưng cần xác nhận lịch đò. Thanh Hà cách trung tâm khoảng 3 km. Hãy làm tốt một làng thôi.
Nhân Dân liệt kê những rủi ro đi kèm tăng trưởng nhanh: thương mại hóa, áp lực khách, thiếu nguyên liệu. Mỗi người khách có thể tránh góp thêm vào đó. Hãy theo nguyên tắc trong bài về xin phép ở xưởng thủ công: được vào không có nghĩa là được quay người hay hoa văn. Hãy hỏi trước, đứng xa lò và dụng cụ sắc, và trả đúng giá lớp học khi đã dùng thời gian làm việc của người ta.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ có một buổi sáng thì chọn Kim Bồng hay Thanh Hà?
Chọn Thanh Hà nếu muốn thử làm đất, Kim Bồng nếu muốn xem chạm khắc yên tĩnh hơn. Cả hai đều hợp nhất với một chuyến đi tập trung và một câu hỏi riêng.
Nghề mộc Kim Bồng có phải di sản quốc gia không?
Gốm Thanh Hà được công nhận năm 2019. Các nguồn kiểm tra cho bài này chưa xác nhận danh hiệu tương tự với nghề mộc Kim Bồng, nên hãy kiểm tra trước khi nhắc lại.

