Dinh Độc Lập như một công trình kiến trúc: rèm đá hiện đại và biểu tượng của Ngô Viết Thụ

Ngoài câu chuyện xe tăng: đọc Dinh Độc Lập như kiến trúc hiện đại Việt Nam thập niên 1960. Rèm đá của Ngô Viết Thụ hoạt động ra sao, tin chiết tự đến đâu.

Mặt tiền Dinh Độc Lập tại Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt lựa chọn

Dinh Độc Lập đáng được đọc như một công trình, tách khỏi năm 1975. Ngô Viết Thụ, người đoạt giải Khôi nguyên La Mã, thiết kế dinh cho một chính quyền vừa bị ném bom dinh cũ, và công trình khánh thành năm 1966. Rèm đá vừa che nắng tầng trên vừa gợi đốt trúc và Huế, còn mặt đứng thường được nói là chứa các chữ Hán tốt lành. Hãy xem trước cách rèm đá xử lý ánh sáng, gió. Các câu chuyện ẩn nghĩa nên coi là diễn giải, và để ý xem ai đang kể.

Công trình làm gấp, bởi người được đào tạo ở La Mã

Hãy bắt đầu từ hoàn cảnh. Năm 1962, hai phi công ly khai làm hư hại nặng dinh Norodom cũ, Tổng thống Ngô Đình Diệm cho xây mới. Công trình khởi công ngày 1 tháng 7 năm 1962 và khánh thành ngày 31 tháng 10 năm 1966. Một số trang du lịch ghi Ngô Viết Thụ được chọn năm 1967, điều không thể đúng.

Ông đoạt giải Khôi nguyên La Mã năm 1955, sống những năm sau đó ở Villa Medici, về nước năm 1960 theo lời mời của ông Diệm. Ông là người đào tạo từ Beaux-Arts đang tìm một ngôn ngữ hiện đại cho Việt Nam qua nhiều dự án cùng lúc, trong đó có Đại học Huế và Trung tâm nguyên tử Đà Lạt. Dinh là tuyên ngôn công khai nhất của ông, ra đời khi nhà nước rất cần một tuyên ngôn.

Rèm đá mới là mặt tiền thật

Đứng trên bãi cỏ, nhìn lên tầng hai. Rèm đá hiện ra như dãy đốt trúc, Vietnam Discovery gọi đó là rèm hoa, lấy cảm hứng từ cửa cung điện Huế. Một số tài liệu ghi ý tưởng là của nhà điêu khắc Nguyễn Văn Thế, nên hãy kiểm tra tại chỗ. Dù thế nào, hiệu quả rất rõ: một thiết chế nặng nề như được khoác lớp da nhẹ, biết thở.

Công năng quan trọng không kém chất thơ. Znews cho biết rèm che hành lang khỏi đại lộ, đồng thời đón gió, ánh sáng. Nếu lối tham quan cho phép, hãy đi sau rèm và xem bóng đổ trên hành lang. Đây là kiến trúc hiện đại ứng với khí hậu: bóng râm sâu, gió lưu thông, bề mặt đổi khác theo giờ.

Chiết tự: cứ thưởng thức, rồi đặt câu hỏi

Câu chuyện nổi tiếng nhất nói mặt bằng và mặt đứng gợi các chữ Hán tốt lành: chữ Cát ở khối tổng thể, cùng Tam, Vương, Chủ, Khẩu, Trung, Hưng ở mặt đứng và các bộ phận, gắn với lãnh đạo, chủ quyền, thịnh vượng. Các lời giải thích phổ biến rất cụ thể, nhưng phần lớn đến từ bình luận chứ không phải bản vẽ kiểm tra được. Bài này không mở được trang kiến trúc của chính di tích, nên hãy đọc bảng giới thiệu tại chỗ.

Znews đưa ra đối trọng hữu ích. Tác giả hỏi chữ Trung nghĩa là trung thành hay chỉ là chính giữa, nhận xét chữ Cát “thót hậu”, điều phong thủy thường kiêng, và bác bỏ chuyện đốt trúc báo trước số phận gia đình ông Diệm. Con trai ông, KTS Ngô Viết Nam Sơn, được dẫn lời rằng cha ông giữ trục thẳng vào dinh, điều nhiều người cho là xấu, và dùng hồ nước để hóa giải. Vậy có ý đồ thật, nhưng cũng có huyền thoại.

Đọc mặt bằng như chủ nghĩa hiện đại giọng Việt

Công trình thường được gọi là hiện đại kiểu Việt Nam, Wikipedia ghi bốn tầng, cao 26 mét, còn diện tích sàn khác nhau nhiều giữa các nguồn. Vietnam Discovery ghi 95 phòng và nhắc hồ bán nguyệt có sen, súng gợi ao chùa. Đó là phương pháp thu nhỏ: một khung hiện đại, rồi một yếu tố quen thuộc đặt vào để người Việt nhận ra.

Hãy nhìn các lớp ngưỡng. Những đường ngang dài và bãi cỏ rộng tạo vẻ trang trọng điềm tĩnh, còn hồ nước giữ người đến ở khoảng cách với cửa chính. Đó là sự hiếu khách hay phòng thủ? Cả hai đều hợp lý với một dinh thự xây sau một cuộc không kích.

Tham quan với con mắt kiến trúc sư

Bài chính của chúng tôi về Dinh Độc Lập nói về lịch sử chính trị, lộ trình và vé, hãy đọc phần kiểm tra tuyến tham quan. Với chuyến đi vì kiến trúc, hãy đến khi nắng đủ thấp để rèm đá đổ bóng và dành mười lăm phút đầu ở bên ngoài. Trong phòng là đồ đạc và lịch sử, ngoài bãi cỏ mới là công trình.

Bên trong, đi đúng lối và xem hành lang nối các phòng thế nào. Đây cũng từng là trung tâm quyền lực trong chiến tranh, và là nơi gợi ký ức cho những gia đình ở các phía khác nhau. Một bức rèm đẹp không xóa đi điều đó.

Câu hỏi thường gặp

Ai thiết kế Dinh Độc Lập?

KTS Ngô Viết Thụ, người Việt Nam đoạt giải Khôi nguyên La Mã năm 1955. Công trình khởi công năm 1962, khánh thành năm 1966, thay cho dinh Norodom bị ném bom.

Công trình có thật sự chứa chữ Hán không?

Đây là cách diễn giải phổ biến, được nhắc lại nhiều nhưng còn tranh luận ở chi tiết. Hãy coi đó là một cách đọc công trình và xem phần giới thiệu tại di tích.