Khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang: phép ứng xử khi lặn ngắm trên san hô không thể thay thế

Rạn Hòn Mun bị tổn hại nặng và việc tiếp cận đã thay đổi từ 2022. Nên hỏi gì đơn vị tàu, ứng xử dưới nước ra sao, và vì sao các quy định đáng được tuân thủ.

Bãi biển và đường bờ biển Nha Trang

Tóm tắt lựa chọn

Trước khi lặn ngắm ở vịnh Nha Trang, hãy xác nhận tàu được phép dừng ở đâu, vì hoạt động bơi, lặn ở Hòn Mun đã bị tạm dừng từ tháng 6 năm 2022 và danh sách điểm được phép hiện nay cần được kiểm tra lại. Dưới nước, đừng đứng lên, đừng chạm hay đuổi bất cứ thứ gì, giữ chân vịt ở trên, và không để lại rác. San hô cứng lớn rất chậm, và nhiều phần của rạn này đã suy giảm mạnh. Đơn vị làm nghề tốt sẽ nói rõ bạn đến điểm nào và vì sao.

Vì sao rạn này nặng ký đến vậy

Hòn Mun là biểu tượng của bảo tồn biển Việt Nam. Khu bảo tồn được lập năm 2001 với hỗ trợ quốc tế, và Dân Trí năm 2016 ghi nơi đây có 340 trong số các loài san hô được biết trên thế giới, con số được nhắc nhiều nhưng chưa đối chiếu với khảo sát trong bài này. Sự suy giảm cũng được ghi chép rõ. VnEconomy năm 2022 cho biết độ phủ khu vực đông nam đến tây nam giảm từ 52,2 phần trăm năm 2015 xuống 11,1 phần trăm, và năm 2023 nêu nguyên nhân là nhiều năm đánh bắt trái phép, nạo vét, xây dựng ven biển, xả thải du lịch, cùng yếu kém quản lý.

Các chuyên gia trong bài cho rằng rạn cần ít nhất năm đến sáu năm để phục hồi một phần. Local Vietnam ghi san hô cứng lớn khoảng một centimet mỗi năm. Một cú đập chân bất cẩn có thể xoá công sức của nhiều thập kỷ chỉ trong tích tắc.

Biết tàu thực sự được phép đến đâu

Tình hình tiếp cận đã thay đổi, đừng dựa vào tờ quảng cáo cũ. Tuoi Tre News đưa tin từ cuối tháng 6 năm 2022, bơi và lặn tại Hòn Mun bị tạm dừng đến khi có thông báo mới, dịch vụ ở khu vực nhạy cảm xung quanh cũng dừng. VnEconomy tháng 8 năm 2023 cho biết lệnh vẫn còn hiệu lực, chỉ có một điểm lặn tạm ở Hòn Rơm với lượng khách hạn chế. Tháng 6 năm 2024, Người Quan Sát đưa tin tỉnh đồng ý thí điểm lặn giải trí tại bốn khu vực gần Vĩnh Hoà và Trí Nguyên trong một năm kể từ khi cấp phép.

Bài này không tìm thấy thông báo chính thức về tình hình cuối năm 2026, nên hãy hỏi thẳng. Chuyến đi bán dưới tên “lặn ngắm Hòn Mun” có thể không đúng như tên gọi. Chi tiết phân khu cũng chưa tìm được, vì vậy hãy coi lời đơn vị tổ chức là điểm bắt đầu và hỏi họ dựa vào đâu.

Năm câu hỏi cho đơn vị tàu

Hãy hỏi trước khi trả tiền. Cụ thể sẽ dừng ở đâu, và Ban quản lý vịnh Nha Trang hiện có cho phép bơi ở đó không? Đơn vị có giấy phép không? Tàu buộc vào phao hay thả neo, nếu thả thì ở đâu? Khuyến nghị của NOAA rất đơn giản: giữ neo và xích khỏi rạn. Mỗi hướng dẫn viên dưới nước phụ trách bao nhiêu khách? Rác bữa trưa xử lý thế nào?

Hãy chú ý cách họ trả lời chứ không chỉ câu chữ. Đơn vị tự tin sẽ nêu tên điểm và đáp nhanh. Hãy dè chừng câu “đi chỗ san hô đẹp nhất” mà không có gì thêm. Tàu và thúng đáy kính cũng nằm trong lệnh tạm dừng quanh Hòn Mun năm 2022, nên hãy hỏi cả chuyện đó.

Dưới nước, hãy làm vị khách không có tay

Nguyên tắc gói trong một dòng: nhìn, đừng chạm. NOAA cho biết tiếp xúc có thể làm hại san hô sống, còn trầm tích bị khuấy lên có thể phủ kín chúng. Vì thế nếu mới tập, hãy thử nổi trước khi tới rạn. Hãy mặc áo phao vừa người nếu cần thay vì tì chân lên san hô, và bơi ra vùng cát sâu khi phải dừng chỉnh kính. Giữ chân vịt phía sau và ở trên, không bao giờ đứng lên rạn dù nước có vẻ nông.

Đừng đuổi cá, nhấc đồ vật hay cho cá ăn bánh mì, thức ăn thừa. Đừng lấy vỏ ốc hay san hô. Hãy mặc áo chống nắng để giảm lượng kem chống nắng xuống nước, và chọn sản phẩm ghi không hại sinh vật biển, như NOAA gợi ý.

Một ngày có trách nhiệm trông ra sao

Hãy chuẩn bị cho bức tranh không đồng đều. Local Vietnam nhắc đến du khách gặp san hô trắng, chết và nước đục ở vài nơi, bên cạnh dấu hiệu tái sinh. VnEconomy ghi độ phủ san hô sống khoảng 65,5 phần trăm ở phía bắc Hòn Mun năm 2023, nên phục hồi là có thật ở một số chỗ, và một khu nhỏ có thể tuyệt đẹp trong khi nơi khác tan hoang. Hãy tận hưởng những gì còn lại, đừng đánh giá cả vịnh qua một lần xuống nước.

Hãy xem thêm tình hình biển trong bài thời tiết biển trên trang này, vì sóng lớn làm giảm tầm nhìn và tăng nguy cơ va chạm. Nếu tàu quá đông hoặc thuỷ thủ nhún vai trước câu hỏi, hãy đi nơi khác; tiền của bạn là lý do để họ thay đổi. Kế hoạch phục hồi vịnh của tỉnh kéo dài đến năm 2030, và lựa chọn của mỗi du khách là một phần trong đó.

Tòa nhà chính Viện Hải dương học tại Nha Trang

Câu hỏi thường gặp

Hiện có lặn ngắm ở Hòn Mun được không?

Chưa rõ. Bơi và lặn bị tạm dừng từ tháng 6 năm 2022, và bài này chưa tìm thấy thông tin xác nhận cho cuối 2026. Hãy hỏi Ban quản lý vịnh Nha Trang hoặc đơn vị tổ chức xem điểm nào đang được phép.

Nước nông thì đứng lên san hô có sao không?

Có. Đứng lên sẽ đè nát những sinh vật sống lớn rất chậm. Hãy tập nổi, mặc áo phao nếu cần, và ra vùng sâu hơn khi muốn nghỉ.