Ngán, tu hài, bề bề: phân biệt các loại hải sản trên thực đơn Cát Bà

Ngán, tu hài, bề bề, ghẹ và sam dễ lẫn trên thực đơn Cát Bà. Hiểu đúng từng tên, cách tính tiền của mỗi loại và loài so biển tuyệt đối không được ăn.

Hải sản Cát Bà

Tóm tắt lựa chọn

Trên thực đơn Cát Bà, tu hài là loài hai mảnh vỏ có vòi dài, bề bề chính là tôm tít, ghẹ là họ cua mai dẹt thuôn hai đầu, còn sam thường tính theo đôi. Ngán được các cẩm nang gắn chủ yếu với vùng biển Vân Đồn, Quan Lạn của Quảng Ninh nên cần hỏi rõ nguồn hàng. Mỗi loại tính tiền một kiểu, hãy xác nhận đơn vị trước khi gọi. Riêng so biển thì từ chối ngay: loài này bị cấm dùng làm thực phẩm vì có thể gây tử vong.

Một con bề bề, bốn cái tên

Bề bề dễ gây nhầm nhất ở đây chỉ vì nó có quá nhiều tên. VnExpress liệt kê bề bề, tôm tít, tôm tích, tôm thuyền cho cùng một loài. Nếu bảng giá ghi hai tên trong số đó với hai mức giá khác nhau, nên hỏi lại xem đó thật sự là hai mặt hàng hay chỉ khác kích cỡ.

Bài viết mô tả con bề bề thân to, thịt chắc và ngọt, thường đã được cắt sẵn hai vây bên. Các món phổ biến là rang muối, rang me và hấp bia, tính tiền theo cân.

Tu hài: con hai mảnh vỏ mang biệt danh vòi voi

Tu hài có chiếc vòi dài nên được gọi là ốc vòi voi, dù thực ra đây là nhuyễn thể hai mảnh vỏ chứ không phải ốc. VnExpress cho rằng quần đảo Cát Bà thích hợp cho tu hài sinh trưởng và thịt ở đây được đánh giá mềm, ngọt hơn. Đó là tiếng tăm địa phương, chưa phải kết quả đo đạc.

Các nghiên cứu về nghề nuôi lại chủ yếu đến từ Vân Đồn sát bên, nơi loài chính được ghi nhận là Lutraria rhynchaena, nuôi trong lồng. Vậy đĩa tu hài ở Cát Bà có thể là hàng nuôi hoặc hàng tự nhiên, từ bên này hay bên kia ranh giới tỉnh. Câu hỏi hữu ích nhất là số con mỗi cân: báo chí từng ghi khoảng 15 đến 23 con một cân, con số giúp bạn hình dung mình thực sự nhận được bao nhiêu.

Ngán: cái tên chỉ sang bên kia vịnh

Ngán là trường hợp lạ nhất trong danh sách này vì nó không nằm trong nhóm đặc sản báo chí thường kể đầu tiên về Cát Bà. Cẩm nang của MIA cho biết ngán nhiều nhất ở vùng Quan Lạn, Vân Đồn thuộc Quảng Ninh; mùa hè và thu dễ khai thác, còn mùa đông ngán vùi sâu nên hiếm và đắt hơn. Đây là thông tin từ trang du lịch, nên hãy dùng để đặt câu hỏi chứ đừng xem như lịch mùa vụ.

Chúng tôi chưa xác nhận được một tên khoa học thống nhất cho ngán nên bài này không nêu. Trên thực đơn, ngán thường được nướng, hấp nhanh, nấu cháo hoặc làm gỏi hoa chuối. Nếu thấy ngán, hãy hỏi nguồn gốc và cách tính theo con hay theo cân.

Ghẹ hay cua: nhìn mai trước khi nhìn giá

Sang tiếng Anh, cả hai có thể cùng thành crab, nhưng trong bếp Việt đây là hai thứ khác nhau và giá cũng khác. Hướng dẫn của Znews rất dễ áp dụng ngay bên bể: cua có mai tròn, gồ, càng phình to, màu xám rêu, xanh đen hoặc vàng đồng; ghẹ có mai dài, dẹt, thuôn nhọn hai đầu, càng nhỏ dài hơn và màu rêu lốm đốm trắng.

Khi chín, ghẹ có màu cam nhạt điểm trắng, vỏ hơi nhám, còn cua cam đậm và bóng. Thịt ghẹ sợi nhỏ, mùi biển đậm hơn và cua nhìn chung đắt hơn. Khi chỉ vào con nào, hãy nhờ người phục vụ gọi đúng tên để món lên bàn và hóa đơn khớp nhau.

Sam tính theo đôi, còn so thì phải từ chối

Sam thường được bán theo đôi và VnExpress ghi nhận món này chủ yếu xuất hiện ở nhà hàng. Tuy nhiên, tên món trên thực đơn không xác nhận được loài đang được phục vụ. Năm 2015, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu 28 tỉnh, thành ven biển ngăn việc dùng so biển làm thực phẩm dưới mọi hình thức vì có thể chứa tetrodotoxin. Số liệu được báo chí dẫn tại thời điểm đó ghi nhận 15 người nhập viện và bốn người tử vong; một số trường hợp đã nhầm so với sam.

Các bài so sánh sam và so không phải phép kiểm tra an toàn cho thực khách; sự khẳng định của nhà hàng cũng không xác định được loài. Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia liệt kê cả hai tên trong nhóm động vật từng được phát hiện có tetrodotoxin, đồng thời cảnh báo độc tố không bị phá hủy bởi cách nấu chín hoặc phơi, sấy thông thường. Không dùng một bài giới thiệu thực đơn để nhận dạng con vật hay xử lý cho an toàn. Chọn món khác là cách hợp lý để tránh một nhầm lẫn có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Cảng thị trấn Cát Bà

Câu hỏi thường gặp

Ngán có phải đặc sản Cát Bà không?

Các cẩm nang chúng tôi đã đọc gắn ngán chủ yếu với Quan Lạn, Vân Đồn thuộc Quảng Ninh. Món này vẫn có thể xuất hiện trên thực đơn ở đảo, nên hãy hỏi nguồn hàng.

Ở Cát Bà có ăn sam được không?

Một số nhà hàng phục vụ sam, nhưng tên món hay lời khẳng định về nhận dạng không xác định được độ an toàn. Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia liệt kê cả sam và so trong nhóm động vật từng được phát hiện có tetrodotoxin. Chọn món khác để tránh nguy cơ cụ thể này.