Hoe de rijstterrassen van Sapa water verplaatsen: kanalen, dijkjes en gedeelde arbeid

De terrassen van Sapa zijn een watermachine die met de hand wordt bediend. Hoe bronnen, greppels, bamboepijpen en dijkjes samenwerken, en waar je op let tijdens een wandeling door Muong Hoa.

terrassen rond Ta Van in Sapa

Het korte antwoord

De terrassen van Sapa werken als een met de hand gebouwd watersysteem. Boeren zoeken bronnen en beken, graven greppels en leggen soms bamboepijpen aan om water naar de hoogste velden te brengen, en laten het dan trapsgewijs van perceel naar perceel zakken. Dijkjes houden elk veld bijeen en een lek kan ze ondermijnen, en daarom zijn ze zo belangrijk. Regen in de vroege zomer stuurt het enige gewas van het jaar aan, en gezinnen wisselen arbeid uit om de velden snel klaar te maken. Kijk tijdens een wandeling waar het water een terras binnenkomt en laat die randen met rust.

Kijk niet langer naar de treden, maar zoek de bron

De meeste bezoekers lezen terrassen als een vorm. De mensen die ze bouwden, lezen een helling als een vraag: waar is het water? Het portret dat Nhan Dan maakte van Ma A Chang, een Mong-boer uit Trung Chai die bekendstaat als de “koning” van het terrasbouwen, beschrijft hoe die op het oog beoordeelt waar water te vinden is en of de geologie van een helling kans op aardverschuivingen geeft. VnExpress meldt dat gezinnen in Ta Van de voorkeur geven aan grond bij een sijpelende bron of een beek. Het eerste veld wordt geplaatst op basis van de hydrologie, en alles eronder volgt daaruit.

Kijk tijdens je volgende wandeling de helling op en volg de waterlijn terug vanaf een gevuld veld. Een donkere lijn in het gras of een lage snede langs een hoogtelijn is vaak een greppel. Als je er eenmaal een hebt gezien, ga je ze overal in de vallei opmerken.

Greppels, bamboe en zwaartekracht

Bao Lao Cai vat het systeem simpel samen: mensen hakken treden in de berghellingen en leiden dan water van hoger gelegen grond naar beneden om rijst te verbouwen. VnExpress beschrijft de details in Ta Van, waar gezinnen greppels en kanalen graven en randen ophogen om water uit een ravijn naar het veld te leiden. Een tweede stuk van VnExpress over het noordwesten vermeldt water uit bergspleten dat door bamboebuizen stroomt en zich over de velden verspreidt als de vroege zomerregens komen.

De schaal varieert. Tuoi Tre meldt resten van een oude greppel in Y Ty, eveneens in Lao Cai, die hoorde bij een kanalennetwerk van meer dan 10 kilometer lang voor de terrassen van de Ha Nhi, en schat die op meer dan een eeuw oud. Sommige terrassen in Sapa worden geschat op 100 tot 200 jaar oud, al is hun precieze oorsprong niet gedocumenteerd.

Het dijkje is het zwakke punt van de machine

De lage aarden wal rond een veld doet meer dan het afbakenen. Nhan Dan noemt waterdichte constructie de belangrijkste eis bij het terrasbouwen, met in elkaar grijpende, stevig aangestampte wallen die op steile grond drie tot vier meter hoog kunnen zijn. Steilere hellingen betekenen smallere velden, hogere wallen en meer arbeid.

Daarom maakt het uit als je op een rand stapt. Een smal dijkje lijkt op een voetpad, en soms wordt het ook zo gebruikt door de mensen die het onderhouden, maar het is er om water vast te houden. Je hiel kan een kleine verzakking veroorzaken, en een klein lek in het natte seizoen voert grond en water af naar het perceel eronder. Loop waar je gids loopt, in een enkele rij, en ga niet op een dijkje staan voor een foto.

Eén gewas en een race tegen de regen

Volgens Bao Lao Cai dragen de terrassen meestal één rijstoogst per jaar, bewaterd door zware regen vanaf de vroege zomer. VnExpress beschrijft de volgorde in Ta Van nauwkeurig. Het openen van de velden begint vroeg in de derde maanmaand, rond Thanh Minh. Velden bij de waterbron worden eerst geploegd en dienen als opslag voor de volgende; eerst zijn er vier of vijf velden klaar, en elke latere regenbui kan er nog eens 20 of 30 bij brengen. Het land blijft in de week staan, wat het volgens boeren verbetert, en de zaailingen gaan rond de vierde maanmaand de grond in.

Hetzelfde bericht somt op wie wat doet: familieleden komen samen om het ploegen te versnellen, huishoudens wisselen arbeid uit, vrouwen herstellen de wallen en mannen schoffelen. Terrassen zijn evenzeer het zichtbare resultaat van sociale afspraken als van grondwerk. Een studie van Tran Huu Son en Ban Khanh Thanh over de terraslandbouw van de Red Yao in Sapa beschrijft hoe gedrag rond land en water is vastgelegd in gewoonterecht en sancties. Vraag je gastheer of gastvrouw hoe water wordt verdeeld als het schaars is; het antwoord is specifiek voor dat dorp.

Waar je per seizoen op let

In de maanden waarin de velden onder water worden gezet, rond eind april tot juni, afhankelijk van plaats en regen, zie je spiegelende percelen naast vers omgewerkte. Dat lappendeken toont hoe ver het water is gevorderd. Loop in de groene maanden langs de afvoeren en luister naar het water dat door het systeem stroomt. Rond de oogst leggen drooggelegde velden de lijnen van de dijkjes duidelijk bloot, de makkelijkste tijd om hun vorm te bestuderen. Het nationale landschapsgebied van Ta Van, Hau Thao en Lao Chai beslaat volgens Bao Lao Cai bijna 1.000 hectare, dus je hoeft niet ver te lopen voor een duidelijk voorbeeld.

Bergweg en rijstvelden in de buurt van Sapa

Vragen van reizigers

Wie heeft de rijstterrassen van Sapa gebouwd?

Bao Lao Cai schrijft ze toe aan generaties Dao-, Mong- en Ha Nhi-boeren, terwijl andere bronnen ook Giay-gemeenschappen noemen. De exacte oorsprong en leeftijd zijn niet stevig gedocumenteerd.

Mag ik over de terrasranden lopen?

Alleen waar je gids of de landeigenaar je voorgaat. De wallen houden water en grond vast en druk kan ze beschadigen, vooral als de velden onder water staan.