De Indochine-stijl van Hebrard: zo herken je die in de Franse wijk van Hanoi

Herken de Indochine-stijl van Hebrard in Hanoi aan dak, dakrand, verhoogde vloer en schaduw, en begrijp waarom Vietnamese architecten van die tijd dezelfde look vaak afwezen.

Het Nationaal Historisch Museum van Vietnam in Hanoi, het voormalige Louis Finot-museum

Het korte antwoord

Om de Indochine-stijl in Hanoi te herkennen, zoek je naar een Franse plattegrond onder een Aziatisch dak: gelaagde pannendaken, diepe dakranden op betonnen consoles, verhoogde begane grond en openingen voor ventilatie. Het Nationaal Museum voor Geschiedenis aan Tràng Tiền 1 is het duidelijkste voorbeeld en het gebouw dat je kunt betreden. Ernest Hébrard leidde deze aanpak na zijn aankomst in 1921. Vergeet niet dat dit ook koloniaal beleid was, en dat veel Vietnamese opdrachtgevers en architecten de voorkeur gaven aan andere moderne stijlen.

Begin binnen in het enige gebouw dat je kunt betreden

Rusty Compass merkt op dat het geschiedenismuseum het enige gebouw op de Hébrard-lijst is dat voor bezoekers open is, dus begin daar. Volgens het eigen artikel van het museum werd het in 1925 ontworpen door C. Batteur en E. Hébrard, in 1929 gebouwd en in 1932 ingewijd; het was het Louis Finot Museum van de École française d’Extrême-Orient. Het hart van de plattegrond is een achthoekige lobby van 11 meter per zijde, met rechthoekige zalen eraan vast.

Volgens de tekst van het museum is de begane grond ongeveer 2,5 meter verhoogd, wordt die gebruikt voor opslag en restauratie en dient hij als vochtbarrière voor de zalen erboven. Dat is de plattegrond van een Franse instelling, opgetild van de natte grond van Hanoi.

Vier dingen om vanaf de stoep te controleren

De beschrijving die het museum van zijn eigen dak geeft, levert je de checklist. Ten eerste de lagen: drie op de achthoek, de bovenste steiler en afgescheiden door ramen en consoles, in de tekst vergeleken met de klokkentoren van de Keo-pagode, en twee op de zalen. Ten tweede de opening: de ruimte tussen de lagen laat lucht door. Ten derde de reikwijdte: het onderste dak steekt uit over een borstwering om de deuren te beschaduwen. Ten vierde het beton: brede dakranden op dubbele zuilen en consoles.

Viet Nam News noemt daarnaast gebogen dakhoeken, hittewering en oosters reliëfornament, plus veel schaduwbomen. Bomen maken deel uit van het ontwerp, en volgens de tekst van het museum hullen ze het gebouw in een “tropisch bos”. Fotografeer dus vanaf de overkant van de weg, ga dan onder de dakranden staan en voel de temperatuur.

Een korte lijst, met eerlijke data

Viet Nam News noemt de Université d’Indochine, het Louis Finot Museum, de Direction des Finances, de Kerk van de Martelaren en het Institut Pasteur als belangrijkste werken. De lijst is nuttig, maar de data zijn glibberig. Het financiëngebouw, nu het ministerie van Buitenlandse Zaken, verschijnt als 1924, 1924 tot 1928 en 1927.

De toeschrijving is nog minder netjes. Wikipedia schrijft de Cửa Bắc-kerk toe aan Hébrard, maar merkt op dat de Vietnamese Wikipedia pater Antoine Depaulis noemt. Beschouw data als bij benadering en zie Hébrard als het hoofd van een dienst, niet als enige auteur: vanaf 1921 leidde hij de Dienst Architectuur en Stedenbouw van Indochina. Het ministerie is een werkend overheidsgebouw, dus bekijk het vanuit de openbare ruimte en volg eventuele instructies over camera’s op.

Het debat achter de dakranden

Het is verleidelijk de stijl een sierlijke fusie te noemen, en veel bronnen doen dat ook. Historica Ulrike von Hirschhausen geeft een hardere lezing. Zij stelt dat Hébrard regionale architectuur tot een instrument van koloniaal beleid maakte, dat alleen Franse architecten de opdracht kregen om de “Vietnamese vernaculaire stijl” in het centrum van Hanoi vast te leggen, en dat Vietnamese eigenaren en architecten die grotendeels verwierpen omdat ze haar met de Franse overheersing verbonden. Hébrard steunde ook rassenscheiding in de stedenbouw, al werd strikte zonering in Hanoi nooit officieel opgelegd.

Kijk nog eens naar het dak. Tot wie sprak het? Vergelijk het met het werk van het bureau van Nguyễn Cao Luyện, dat tussen 1934 en ongeveer 1945 zo’n 200 villa’s, kerken en winkels bouwde in art deco en de International Style. Hirschhausen leest dat modernisme als een instrument van nationale emancipatie. Eén manier om het te zien: het gelaagde dak als een Frans idee van Vietnam, het platte dak als een Vietnamees idee van de toekomst.

Een wandeling die eindigt met een vraag

Zavarikhin en Trần beschrijven de stijl als eclectisch vanaf het begin, met invloeden uit westerse en Zuidoost-Aziatische vormen, en van de jaren 1920 tot de jaren 1950 zichtbaar in openbare gebouwen, woonhuizen en religieuze gebouwen. Ook de villa’s uit de Franse tijd in Hanoi, volgens één telling in Viet Nam News zo’n 1.600, zijn een bezoek waard.

Stippel een route uit van het museum aan de Tràng Tiền naar de Lê Thánh Tông, en beslis dan waar je nog energie voor hebt. Vraag bij elk gebouw drie dingen. Wat doet de plattegrond? Wat beweert het dak? Wie gebruikte deze deur in 1930, en wie niet? Controleer de openingstijden van het museum voordat je vertrekt, want alleen dat deel van de wandeling hangt daarvan af.

Vragen van reizigers

Wat maakt een gebouw in Hanoi Indochine en niet gewoon Frans-koloniaal?

Let op een Franse plattegrond gecombineerd met van Azië afgeleide vormen: gelaagde pannendaken, diepe dakranden op consoles, ventilatieopeningen en verhoogde vloeren. Gewone koloniale villa’s missen meestal die daktaal.

Kan ik de gebouwen van Hébrard vanbinnen bekijken?

Het Nationaal Museum voor Geschiedenis is de praktische keuze. De andere zijn overheids-, universiteits- of onderzoeksgebouwen, dus behandel ze als exterieurs, tenzij je hebt bevestigd dat je er naar binnen mag.