Maïs in rotsholtes: de bewerkte karst van het Dong Van-plateau lezen

De groene stipjes tussen de grijze rotsen op het Dong Van-plateau zijn velden. Hoe maïsteelt in rotsholtes werkt, waarom water de grens bepaalt en waarom je uit de percelen moet blijven.

berghellingen bij Ma Pi Leng pas

Het korte antwoord

Die grijze hellingen op het Dong Van-plateau zijn landbouwgrond. Mong-families stapelen stenen tot muren die de grond vasthouden, dragen aarde met de hand omhoog om holtes in de rots te vullen en planten maïs die vooral van regen afhangt. Deze kennis staat op de lijst van nationaal immaterieel erfgoed. Omdat water direct in de kalksteen wegzakt en aarde schaars is, staat elke holte voor jaren werk. Lees de muren vanaf de weg, vraag het eerst voordat je in de buurt van een perceel loopt en blijf van de grond af, ook als die op lege steen lijkt.

Leer eerst het veld te zien

Vanaf een rondweg lijkt het plateau een stenen zee met toevallig onkruid. Kijk langer en het patroon verschijnt: pollen groen op regelmatige afstand, lage rijen gestapelde steen en piepkleine percelen die veel hoger klimmen dan redelijk lijkt. Dat is een akkersysteem. Besluit 2684 van het ministerie van Cultuur, van augustus 2014 en gemeld door Bao Phap Luat, plaatste de kennis van het boeren in rotsholtes op de nationale lijst van immaterieel erfgoed, voor de vier districten van het plateau.

Het geopark verklaart waarom de rots er zo uitziet; deze praktijk verklaart hoe mensen erop leven.

Hoe een rotsholte wordt aangelegd

De techniek begint met steen, want steen is wat er is. Bao Phap Luat beschrijft hoe boeren in het voorjaar een helling van onder naar boven vrijmaken en daarna stenen stapelen tot keermuren die voorkomen dat regen de grond wegspoelt. Lange percelen krijgen een muur langs de onderrand; bredere grond kan in treden worden aangelegd. Op hoge hellingen waar de rots niet te egaliseren is, bouwen ze gesloten stenen holtes en dragen ze grond aan om die te vullen.

Dai Bieu Nhan Dan voegt eraan toe dat sommige van deze muren er al meer dan een halve eeuw staan, en dat in holtes met weinig aarde grond in rugmanden van de voet van de berg naar boven wordt gedragen. De krant noemt de methode zwaar, maar het beste antwoord als land schaars is. Maïs wordt per pol geplant, volgens Bao Phap Luat met drie stengels per pol, en een dunne driehoekige vlinderschoffel verwijdert het onkruid tussen de rotsen, waar normaal gereedschap niet past.

Water is de harde grens

Een Duits onderzoeksproject op het plateau, KaWaTech, beschrijft waarom dit land ondanks natte maanden droog is. Regen zakt snel weg in de karst, waardoor er weinig blijvende oppervlaktestroming is en er geen natuurlijke oppervlaktereservoirs zijn. De regen valt vooral van mei tot oktober, en de tekorten zijn het ergst van november tot april. De meeste nederzettingen liggen ver boven de weinige rivieren. Huishoudens vangen regen op en halen water uit putten, en gemeenschappelijke “hangende” tanks hebben een beperkte capaciteit.

Bao Phap Luat vat de velden samen in één zin: de gewassen wachten vooral op water uit de hemel. Vietnam Agriculture and Environment meldt hoe dat er in een slecht jaar rond Meo Vac uitziet, met vroeg geplante maïs die verloren ging toen de regen uitbleef. Dat bericht citeert een lokale functionaris die zegt dat rotsachtige grond de aarde minder heet houdt en dat boeren zaad bewaren van hun sterkste kolven. Het onderzoeksproject wijst ook op toerisme als extra druk op die magere voorraad, dus houd je douches kort.

Waarom je er niet doorheen moet lopen

De velden kunnen er verlaten uitzien, vooral tussen twee gewassen in. Dat zijn ze niet. De bodemlaag bestaat soms alleen uit wat iemand naar boven heeft gedragen, en een losgestoten steen kan het begin zijn van het bezwijken van de muur, waarna het regenseizoen de rest meeneemt. Jonge planten zijn in een rotsspleet makkelijk plat te trappen, en een perceel dat op een kortere weg naar een uitkijkpunt lijkt, is iemands voedsel voor het hele jaar.

Blijf op de weg of op een vast pad. Stop alleen waar het veilig is en vraag het een gids of de eigenaar voordat je in de buurt van een perceel komt, ook voor een foto. Verplaats geen stenen, want elke steen hier kan deel uitmaken van een muur.

Waar je maand na maand op let

De timing bepaalt wat je kunt lezen. Bao Phap Luat plaatst het vrijmaken en de muurbouw in het voorjaar en de oogst in de herfst, waarna de maïs op rekken droogt. Vietnam Agriculture and Environment noemt ongeveer vijf maanden van planten tot oogsten. Zoek in het voorjaar dus naar vers stapelwerk en kale, voorbereide holtes. In de zomer vult het groen zich aan. Let in de herfst op kolven die bij de huizen op rekken drogen. In de droge maanden staan de muren bloot en zijn ze het makkelijkst te bestuderen.

Je lunch kan de les afronden. Mèn mén, het gestoomde basisvoedsel van gemalen maïs op het plateau, is waar al dit werk in eindigt, dus bestel het in de wetenschap hoe het in je kom is beland. Dai Bieu Nhan Dan waarschuwt dat deze kennis mondeling wordt doorgegeven en kan verdwijnen; respectvolle vragen stellen helpt laten zien dat ze waarde heeft.

Een kom van mèn mén gefotografeerd in de stad Văn

Vragen van reizigers

Mag ik over stenen muren klimmen voor een beter uitzicht?

Nee. De muren houden schaarse grond vast en een verplaatste steen kan een instorting veroorzaken. Blijf op wegen en paden, en vraag het de eigenaar of je gids voordat je in de buurt van een veld komt.

Waarom verbouwen mensen hier maïs in plaats van rijst?

De bronnen beschrijven zeer weinig vlakke grond, van regen afhankelijke velden en lokale maïs die aan droogte is aangepast. Bao Phap Luat merkt op dat er ook boekweit wordt verbouwd en dat het gewas afhankelijk is van regen, niet van irrigatie.